Zaćma (cataracta) jest podstawową zmianą patologiczną soczewki, która polega na częściowym lub całkowitym jej zmętnieniu i powoduje, że soczewka traci swoją najistotniejszą cechę optyczną – przejrzystość.

Klasyfikacja zaćmy

• Zaćma wrodzona
• Zaćma nabyta -
  • Starcza
  • Wtórna
  • Pourazowa
  • Resztkowa
  • Toksyczna

Zaćma starcza (cataracta senilis) jest najpopularniejszą formą zaćmy nabytej, której początki mogą występować już po 40 roku życia, a z reguły ujawnia się po 60. W zależności od warstwy soczewki, które ulegają zmętnieniu wyróżniamy zaćmę korową, podtorebkową lub zaćmę jądrową.

Objawy subiektywne obserwowane w wyniku zmętnienia soczewki polegają przede wszystkim na spadku ostrości wzroku do dali i do bliży, niemożliwym do skorygowania okularami. W okresie rozwoju zmętnienia soczewki objawy subiektywne zależą od jego umiejscowienia. Zaćma podtorebkowa tylna powoduje silne pogorszenie widzenia oraz zjawisko rozszczepienia światła widoczne wokół jego źródeł. Wywołuje to olśnienie szczególnie uciążliwe podczas prowadzenia samochodu nocą. Zaćma korowa oprócz obniżenia ostrości wzroku powoduje często zdwojenie konturów obrazu spowodowane różnicami współczynnika załamania światła. Zaćma jądrowa z kolei powoduje tzw krótkowzroczność refrakcyjną spowodowaną wzrostem wartości współczynnika załamania światła – pacjent gorzej widzi w dal, ale czyta bez okularów. Większość zaćm to postacie mieszane korowo-jądrowe, objawy subiektywne są więc różne.

Dynamika rozwoju zaćmy starczej pozwala rozróżnić rozpoczynające się zmętnienie – zaćma początkowa, jak również zmętnienie obejmujące wszystkie warstwy – zaćma dojrzała.

Leczenie zaćmy i spowodowanej nią praktycznej ślepoty składa się z dwóch nieodłącznych elementów:

1. Operacyjnego usunięcia zmętniałej soczewki,
2. Optycznego skorygowania zmniejszonej mocy łamiącej oka bezsoczewkowego.

Operacyjne usuniecie zaćmy może polegać na:

* wewnątrztorebkowym usunięciu soczewki (icce) w całości np. za pomocą krioekstraktora lub pętli – metody w zasadzie już historyczne obecnie stosowane wyjątkowo w przypadku zaćm powikłanych lub pourazowych, * zewnątrztorebkowym usunięciu zaćmy (ecce) gdzie zostawiamy nienaruszoną obwódkę rzęskową i torebkę soczewki co pozwala umieścić tam sztuczną soczewkę – w ten sposób operuje się w większości oddziałów i klinik; metoda prosta i niewymagająca specjalnego dodatkowego wyposażenia, niestety aby wydobyć tą metodą zmętniałą soczewkę z oka należy wykonać cięcie o długości ok. ½ średnicy rogówki (około 10 mm) co jest powodem częstych i poważnych powikłań śród i pooperacyjnych jak również wskutek niemożności dokładnego dopasowania brzegów rany dużego astygmatyzmu pooperacyjnego sięgającego czasami kilku dioptrii cylindrycznych – te mankamenty uniemożliwiają wykorzystanie tej metody w trybie ambulatoryjnym. * Fakoemulsyfikacja polega na rozdrobnieniu soczewki pod wpływem wibracji ultradźwiękowych z następowym odessaniem mas. Ze względu na niewielkie nacięcie tkanek oka jakie jest potrzebne do wprowadzenia końcówki fakoemulsyfikatora (2.8 – 3.2 mm) oraz utrzymywane przez czas całego zabiegu dodatnie ciśnienie w oku prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań jest minimalne a zjawisko astygmatyzmu pooperacyjnego prawie nie występuje – jest to jedyna bezpieczna metoda ambulatoryjnego leczenia zaćmy.

Wskutek usunięcia naturalnej soczewki dochodzi do powstania niedoboru mocy łamiącej oka około 10 – 14 dioptrii. Stan taki nazywamy mianem bezsoczewkowości. Aby pacjent bezsoczewkowy widział konieczna jest korekcja powstałej bezsoczewkowości. Może się to odbyć za pomocą:

1. Okularów,
2. Soczewek kontaktowych,
3. Soczewek wewnątrzgałkowych.

Oko bezsoczewkowe skorygowane okularami +10,0 dsph widzi wszystkie przedmioty nienaturalnie małe, pole widzenia jest ograniczone do 10 – 15 stopni – widzenie lunetowe, w przypadku gdy drugie oko ma własną soczewkę może dochodzić do dwojenia wskutek różnicy w wielkości obrazów docierających do mózgu z obu oczu. Soczewki okularowe o mocy +10 czy +14 dsph nawet plastikowe w sposób istotny utrudniają a często wręcz uniemożliwiają pacjentowi wykonywanie podstawowych czynności nie wspominając o pracy zawodowej.

Dodatkowy problem stanowi również koszt plastikowych soczewek.

Wyrównanie bezsoczewkowości za pomocą soczewek kontaktowych stosuje się w wyjątkowych sytuacjach. Dotyczy to głównie osób młodych, u których z różnych powodów (np. zaćma pourazowa) nie można było wszczepić soczewki wewnątrzgałkowej. Takie rozwiązanie niestety nie jest możliwe u osób starszych.

Optymalnym sposobem wyrównania bezsoczewkowości jest wszczepienie sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej podczas zabiegu usunięcia zaćmy. Soczewka taka w sposób najbardziej zbliżony do naturalnego wyrównuje niedobór mocy układu optycznego oka. Obraz powstały na siatkówce oka jest naturalnej wielkości a pole widzenia jak w oku zdrowym. Jednocześnie wprowadzona do gałki ocznej soczewka w pewnym stopniu spełnia rolę podtrzymującą dla ciała szklistego zabezpieczając w ten sposób siatkówkę przed jej odwarstwieniem. Jest to na tyle istotna rola jaką spełnia soczewka wewnątrzgałkowa, że często decydujemy się na wszczepienie soczewki bez mocy optycznej np. w wysokiej krótkowzroczności właśnie ze względu na jej walory medyczne.

W chwili obecnej obowiązującym rozwiązaniem jest wyrównanie bezsoczewkowości poprzez wszczepienie sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej – niezastosowanie takiego rozwiązania uniemożliwia rehabilitację pacjenta i prowadzi do inwalidztwa wzrokowego jak również naraża pacjenta na poważne powikłania (odwarstwienie siatkówki) często prowadzące do całkowitej ślepoty.

Do góry